Borys Ba瘸now o Wiaczes豉wie Michaj這wiczu Mo這towie

Mo這tow nie odznacza si b造skotliwo軼i. Jest to pilny biurokrata pracuj帷y bez przerwy od rana do nocy. Wiele czasu sp璠za na posiedzeniach rozmaitych komisji, gdzie co prawda szybko dochodzi si do ustalenia meritum omawianych spraw, ale nad sposobem zredagowania podj皻ych decyzji zazwyczaj trwaj niesko鎍zone debaty. Ka盥a niemal pr鏏a sformu這wania jakiego punktu natychmiast wywo逝je sprzeciwy, propozycje poprawek, wybuchaj spory, w kt鏎ych gubi si pocz徠kowe uzgodnienie i wszystko si gmatwa. Co gorsza, Mo這tow, kt鏎y dobrze orientuje si w istocie omawianych spraw, ma du瞠 trudno軼i w znalezieniu w豉軼iwych sformu這wa.

Mnie na szcz窷cie przychodzi to z ogromn 豉two軼i. Szybko odnajduj w豉軼iwy kierunek. Gdy tylko spostrzegam, 瞠 znaleziono ju rozwi您anie omawianego problemu, podnosz r瘯. Mo這tow natychmiast ucina debat: S逝chamy. Podaj w豉軼iwe sformu這wanie. Mo這tow podchwytuje: Tak, tak, to w豉郾ie to, o co chodzi; zaraz to zapiszcie, bo p騧niej zapomnicie. Uspokajam go - nie zapomn. Powt鏎zcie jeszcze raz. Powtarzam. I oto zebranie sko鎍zone; ile zaoszcz璠zonego czasu. Oszcz璠zacie mi mas czasu, towarzyszu Ba瘸now - m闚i Mo這tow. Zasadza mnie teraz jako sekretarza we wszystkich niezliczonych komisjach, kt鏎ym przewodniczy (KC pracuje w komisjach; do ka盥ej wa積ej sprawy po wst瘼nym om闚ieniu powo造wana jest komisja, kt鏎a analizuje j dok豉dnie i przygotowuje ostateczny tekst decyzji, przedstawiany nast瘼nie do akceptacji Biura Organizacyjnego lub Biura Politycznego).[1] [...]

Na czele sekretariatu Mo這towa stoi jego pierwszy sekretarz Wasilewski. Szczup造, o poci庵貫j, m康rej twarzy, cz這wiek bystry i energiczny, rozumny i rzeczowy. Organizuje Mo這towowi ca陰 prac, szybko i inteligentnie za豉twia wszystkie sprawy. Jest z Mo這towem na ty i cieszy si jego pe軟ym zaufaniem, niewiele wiem o jego przesz這軼i. Zdaje si, 瞠 by carskim oficerem (bodaj porucznikiem). Tu po rewolucji pa寮ziernikowej pe軟i funkcje szefa sztabu moskiewskiego okr璕u wojskowego (bolszewickiego). Gdy odszed貫m z KC w 1926 r., straci貫m go z oczu; potem ju nigdy o nim nie s造sza貫m.

Drugim pomocnikiem Mo這towa jest Herman Tichomirnow, a tak naprawd, jest jego sekretarzem osobistym. Prochu nie wymy郵i - nieraz dziwi si, jak Mo這tow daje sobie rad maj帷 takiego osobistego sekretarza. Ale i dwaj pozostali pomocnicy Mo這towa -Borodajewski i Bie這w - te nie s lepsi. Tak jak Wasilewski, Herman r闚niej: jest z Mo這towem na ty. Mo這tow nie jest zachwycony jego prac, ale jako go toleruje. 2 czy 3 lata p騧niej mianuje go kierownikiem Centralnego Archiwum Partii przy KC, jednak tylko w dziale dokument闚 malej wagi; wszystkimi wa積iejszymi pismami zawiaduje sekretariat Stalina i jego sekretarz Towstucha.[2] [...]

O Wiaczes豉wie Michaj這wiczu Mo這towie m闚i貫m ju wcze郾iej nie raz. W dziejach stalinowskiej wspinaczki ku szczytom w豉dzy odegra wielk rol. Sam nigdy nie pretendowa do grania pierwszych skrzypiec. Niemniej by ju tego bardzo blisko, w marcu 1921 r. zostaje wybrany odpowiedzialnym sekretarzem KC i zast瘼cy cz這nka Biura Politycznego. Przez rok ma w swych r瘯ach ca造 aparat KC. Lecz w marcu 1922 r. Zinowiew, organizuj帷 sw "tr鎩c", zechce osadzi w aparacie KC Stalina, czyni帷 ze sekretarza generalnego, i odsuwa Mo這towa na drugie miejsce - na stanowisko drugiego sekretarza KC. Rachuby Zinowiewa s nast瘼uj帷e: trzeba utr帷i Trockiego, a Stalin jest jego jawnym i zajad造m wrogiem. Zinowiew i Kamieniew wol Stalina. I w闚czas Mo這tow nie tylko podporz康kowuje si; Stalinowi, lecz staje si jego wiernym lejtnantem i nigdy nie pr鏏uje wyzwoli si spod jego wp造wu. Na Zinowiewie i Kamieniewie m軼i si p騧niej z satysfakcja, podobnie jak na Trockim, kt鏎y nie wiedzie czemu Mo這towa znielubi (zreszt nie "nie wiedzie czemu"; Trocki 篡je abstrakcjami - z Mo這towa uczyni wcielenie biurokratycznego zwyrodnienia partii).

Mo這tow zawsze i wsz璠zie opowiada si za Stalinem. Wykonuje najbardziej odpowiedzialn prace zwi您an z doborem ludzi do aparatu partyjnego - sekretarzy obwod闚 i guberni, i z budowaniem stalinowskiej wi瘯szo軼i w KC. Przez 10 lat b璠zie drugim sekretarzem KC. Gdy Stalinowi b璠zie to potrzebne, zostanie prezesem Pady Ministr闚 i prezesem Rady Pracy i Obrony; gdy trzeba, stanie na czele Kominternu, gdy trzeba, b璠zie ministrem spraw zagranicznych.

Zdumiewaj帷a rzecz, 瞠 Stalin wycina mu taki sam numer, jak i wielu innym swoim lejtnantom - aresztuje mu 穎n, a jednocze郾ie sam stalinowski faworyt nadal pozostaje w 豉skach. Widzieli鄉y ju, 瞠 to samo zdarzy這 si Kalininowi i Poskriebyszewowi. 皋na Mo這towa jest 砰d闚k. Pod partyjnym pseudonimem Per豉 (jest wybitnym cz這nkiem partii) stoi na czele przemys逝 perfumeryjnego. Stalin aresztuje j i wysy豉 na zes豉nie (a nie jest to zes豉nie carskiego typu). Mo這tow, oczywi軼ie, znosi to cierpliwie. Nic w tym dziwnego. Dziwne jest tu co innego. Gdy Stalin umar i 穎na Mo這towa powr鏂i豉 z zes豉nia, okaza這 si, 瞠 oboje pozostali zatwardzia造mi stalinowcami. Mo這tow nieprzychylnie odnosi si, do rozpocz皻ej przez Chruszczowa destalinizacji. Wraz z Kaganowiczem i Malenkowem, te przekonanymi stalinowcami, przy pierwszej okazji (l957 r.) podj掖 pr鏏 obalenia Chruszczowa. Niepowodzenie kosztowa這 ich utrat wszystkich stanowisk i posad w hierarchii, partyjnej i p鎩軼ie w odstawk.[3] [...]

Jednocze郾ie Mo這tow stanowi zdumiewaj帷y przyk豉d tego, co robi z cz這wieka komunizm. Wiele pracowa貫m z Mo這towem. By to bardzo poczciwy, niezbyt b造skotliwe, lecz niezwykle pracowity biurokrata. Bardzo spokojny, opanowany. Wobec mnie zawsze by, nad wyraz 篡czliwy i uprzejmy, a w kontaktach osobistych bardzo mi造. Zreszt, w stosunku do wszystkich, kt鏎ych zna bli瞠j, by uk豉dny, przyst瘼ny; 瘸dnego grubia雟twa, 瘸dnej wynios這軼i, 瘸dnego okrucie雟twa 瘸dnej ch璚i, by kogo poni篡 czy zniszczy.

W dziesi耩 lat p騧niej Stalin nie b璠zie ju sam zatwierdza list aresztowanych i rozstrzeliwanych. Dla zachowania odpowiedzialno軼i zbiorowej listy te b璠 przechodzi przez r璚e Mo這towa i Kaganowicza. Mo這tow, oczywi軼ie, podpisuje je w 郵ad za Stalinem. Ale oto rzuca mu si w oczy jakie nazwisko. Pisze obok niego NWK - Najwy窺zy Wymiar Kary. To wystarcza - cz這wiek zostanie rozstrzelany.

C騜 to jest? Mimikra wobec Stalina? Czy te mo瞠 upajaj帷e uczucie w豉snej pot璕i - oto napisa貫m trzy litery i nie ma cz這wieka. Ile to tysi璚y wyrok闚 鄉ierci zatwierdzi na tych listach 闚, opanowany, spokojny biurokrata? I najmniejszej skruchy. Przeciwnie, Stalin umar, ale dobrze by這by przywr鏂i stalinowskie czasy.[4]



[1] B. Ba瘸now, By貫m sekretarzem Stalina, Warszawa 1985, s. 17

[2] ibidem, s. 23-24

[3] ibidem, s. 112

[4] ibidem, s. 113


Borys Ba瘸now o... www.stalin.tv. © Krzysztof Bar 2005