Eksperyment ekonomiczny w ZSRR

Pracownik wysokiego szczebla w Radzie Ministrów ZSRR, zastępca ministra, Iwan Nikiforowicz Chudenko dobrowolnie zgodził się w 1960 r. przeprowadzić ekonomiczny eksperyment w sowchozach Kazachstanu. Założenia Chudenki były bardzo proste: proponował system całkowitego samorozliczania i gospodarczej samodzielności, a co najważniejsze - realny system bodźców materialnych. Płacono za osiągnięte rezultaty, a nie za włożony wysiłek. Eksperyment miał fantastyczne powodzenie. Zatrudnienie ludzi i maszyn w sowchozach spadało dziesięciokrotnie, koszty własne zboża - czterokrotnie. Dochód na jednego zatrudnionego wzrastał siedmiokrotnie, a pensja - czterokrotnie. Chudenko z liczbami w ręku wykazał, że powszechne wprowadzenie jego systemu w rolnictwie umożliwi czterokrotne zwiększenie produkcji - przy czym zatrudnionych w rolnictwie będzie pięć milionów osób zamiast obecnych trzydziestu.

O eksperymencie Chudenki z zachwytem rozpisywały się gazety, kręcono filmy, ale nikt jakoś nie spieszył się z zastosowaniem jego systemu w skali kraju. Co więcej, w 1970 r. jego sowchoz "Akczi" został na mocy odgórnej decyzji zamknięty. Sowchoz zamknięto w pełni sezonu, nie wypłacając pieniędzy robotnikom i nie zwracając im ich inwestycji. Chudenko i jego pracownicy nadal walczyli legalnymi metodami, zwracając się do sądów. Perypetie tej walki odzwierciedlały walkę w łonie sowieckiego kierownictwa. Decyzje sądów parokrotnie uchylano i podejmowano inne. Niektóre organy prasy nadal pisały o doniosłości eksperymentu. I wreszcie w sierpniu 1973 r. Chudenko i jego zastępca zostali skazani za "kradzież własności państwowej" na sześć i cztery lata. Nawet po wyroku w całym kraju trwały w tej sprawie protesty wysokich urzędników sektora gospodarczego. 12 listopada 1974 roku Chudenko zmarł w szpitalu więziennym.[1]



[1] W. Bukowski, I powraca wiatr..., Warszawa 1990, s. 135


Absurdy komunizmu i socjalizmu www.stalin.tv © Krzysztof Bar 2005